Lef is met name een predicaat, dat vooral aan mannen wordt toegedicht. Het is een eigenschap, die verwant is aan moed, een oerinstinct, nodig om rivalen te bestrijden of het nest te verdedigen. Toch heeft lef een andere sfeer. Moed voelt dieper en ernstiger, terwijl lef ook iets heeft van bluf en het ligt volgens mij dichter bij het oudhollandse woord “stoutmoedig”, wat een jongensachtige bijklank heeft. Lef kan het manifesteren van een soort zinloze moed zijn, zoals bij jongens die zich al stampend op dun ijs wagen, een tamelijk stompzinnige daad waarmee ik me in mijn jeugdjaren graag bezighield, maar goed, het was spannend en daar ben je dan jong voor. Als gefaald wordt na het tonen van moed, verdient men meestal nog steeds respect. Faal je echter na het tonen van lef, dan krijg  je nog wel eens te horen: “eigen schuld, dikke bult” en kan men lacherig doen. Toch hebben mensen met lef mijn bewondering, temeer, omdat het mijne door de jaren heen wat is zoekgeraakt, maar dat krijg je ervan als je je te vaak op dun ijs begeeft. Ik heb geleerd liever te wachten op een paar dagen stevige vorst.

Ik wil de lefgozer niet onbesproken laten. Deze deels hilarische, maar toch ook vaak irritante figuur treedt graag op de voorgrond met blufferig gedrag; een eigenschap die hij van zichzelf kennelijk niet zo ziet op dat moment. Hij valt echter als nepper door de mand. Ik schrijf dit met enige schroom, aangezien ik, terugkijkend op mijn leven,  mij hieraan wel eens bezondigd heb, maar die zonder zonden is werpe de eerste steen.

“Lef  is een scheet laten, als je diarree hebt.”  zag ik eens op een wc-deur geschreven staan. Het is nu wel duidelijk, genoeg hierover.

Iemand die een minimum inkomen heeft, wordt in Nederland krap bij kas genoemd, dat zal ieder beamen. Vergelijk je dat echter met een persoon die in een tentje in het vluchtelingenkamp vertoeft, hongerig en beroofd van al zijn bezittingen, dan ziet diezelfde Nederlander er opeens veel vermogender uit. Of deze: je bent gezond en kunt lichamelijk goed uit de voeten, maar stel dat iedereen nu eens vleugels zou hebben en kunnen vliegen, alleen jij niet. Opeens voel je je lichamelijk gehandicapt. In beide voornoemde gevallen is er niets aan je eigen situatie veranderd, alleen de omgevingsfactoren hebben er invloed op gehad hoe je je voelt. Ik ken iemand die het fijn vindt om naar problemen van anderen te luisteren. Hoe groter de problemen, hoe meer ze daarvan opfleurt, omdat daarbij haar eigen toestand niet zo erg meer lijkt.

Wat zorgt er eigenlijk voor, dat we ons vaak beter voelen, naarmate de ander in een mindere situatie verkeerd? Heeft het te maken met de wedren van het leven, het bewuste of onbewuste gevoel dat de sterkste overleeft, vaak ten koste van de zwakkere? Maar hoe relatief is het toch, te denken meer of minder dan een ander te zijn? We komen met niets en uiteindelijk gaan we ook weer met niets, alleen die heksenketel die leven heet doet ons van tijd tot tijd iets verbeelden; een verbeelding die we zonder onze medemensen niet konden hebben, immers, er zou dan geen vergelijkingsmateriaal zijn.

Ik heb mij wel eens eenoog gevoeld, maar ook vaak een blinde. Ik houd mij voor, als ik goed meen te zien, af en toe te knipogen.

Azijnzeiker is een prachtig woord en het geeft precies weer waar het over gaat, dat zure en wrange dat iemand maar om zich heen loopt te sproeien en waarmee elk onderwerp van doordrenkt wordt. Je kunt het volgens mij niet helpen, als je de zaken wat somber en donker voelt en het daarvan blijk geven hoeft nog geen azijnzeikerij te zijn. Maar als je het afkraken van alles om je heen als levensmotto hebt, kun je concluderen: “Ik ben er één.”

Wat zou de azijnzeiker bezielen? Goed, hij zal negativiteit in zichzelf ervaren, maar waarom het voortdurend besmeuren van mensen en zaken? Is het een gevoel van genoegdoening de ander mee te sleuren in zijn zwartigheid? Ik was een jaar of zes, toen ik met een even oud vriendje bij een slootje stond. Er lag een gammele plank over en mijn vriendje wilde daarop gaan staan. Ik raadde hem dat af, maar hij negeerde dat, met als gevolg dat hij tot zijn middel in de moddersloot belandde. Tot mijn ontsteltenis wilde het gluipertje mij toen ook in de sloot gooien, kennelijk met de gedachte: “Ik nat, jij ook nat.” Het lukte hem gelukkig niet waarna hij jankend naar huis liep. Het gevoel van valsheid is me altijd bijgebleven en bij het schrijven van dit stuk begrijp ik dat dit de levensfilosofie van de azijnzeiker moet zijn: “Ik in de blubber, jij in de blubber.”

Ik zal ze af en toe moeten gedogen, maar ik zie ze niet graag. Al denkend over dit onderwerp merk ik dat ik nogal negatieve gevoelens heb met betrekking tot azijnzeikerij, waarmee volgens mij is aangetoond dat het nogal besmettelijk is. Ik verklaar hierbij dan ook plechtig: “Azijnzeikers, blijf ze uit de buurt!”

Toen ik wat verder nadacht over die woorden, vernam ik toch een wat treurige lading in die uitspraak. Je zelf als goud moeten verkopen, ongeacht het gegeven of je vindt dat je aan die eisen wel kunt voldoen. Dat betekent, dat je eigenlijk de zaak zit te flessen en dat kan op zijn beurt niet anders dan op een teleurstelling uitlopen. Natuurlijk is het goed je beste beentje voor te zetten, maar als je zegt de honderd meter in tien seconden te kunnen lopen terwijl je weet dat je deze niet sneller dan in vijftien of in twintig seconden doet, val je door de mand. En als je in je eigen facade gelooft val je eens niet alleen anderen, maar ook jezelf tegen. Ken je kwaliteiten, maar vergeet niet je beperkingen is de boodschap. Hoe vaak gebeurt het niet dat het goud wat blinkt een oppervlakkig laagje is, waaronder al dan niet een metaal van geringe kwaliteit verborgen zit.

Goud is waardevol en duurzaam, goed, ik begrijp dat het zeer wordt gewaardeerd, maar dit edelmetaal is niet geschikt voor alle doeleinden. Constructies die sterk moeten zijn bestaan bijvoorbeeld uit andere metaalsoorten, waarmee ik maar wil zeggen: je hoeft niet eens altijd goud te zijn om nut te hebben.

Jezelf als goud moeten verkopen, is het dat, wat de wedren van het leven van ons verwacht? Mag het niet een onsje minder? Wordt steeds de hoogste prijs van ons gevraagd, ongeacht of je die wel in je portemonnee hebt? Kalm aan, dan breekt het lijntje niet, kan dat nog, of moet je worden meegesleurd in de vaart der volkeren?

Ik weet niet goed voor welk metaal ik mij kan uitgeven, maar ik overschat mijzelf niet graag, want op mijn tenen lopen houd ik niet vol; het bezorgt me een enorme kramp in mijn kuiten.

“Ik zal jou eens goed de waarheid zeggen,” als je zoiets te horen krijgt volgt waarschijnlijk ongezouten kritiek op je doen en laten. Dan is het soms wel prettig om te beseffen dat waarheid een persoonlijk en zonodig een te weerleggen begrip is, maar goed, je weet zo tenminste hoe iemand over je denkt.

Persoonlijk en te weerleggen is ook de religieuze waarheid. De mens is al sinds heugenis naar die waarheid op zoek. Als je die waarheid kent is er geen twijfel meer, heb je gelijk en hoef je niet verder te zoeken. Maar ik vraag mij af of de zuivere waarheid bij leven ooit gevonden kan worden. De mens is een feilbaar wezen en te beperkt om die waarheid in volle omvang te kennen. Natuurlijk, je neemt dingen voor waar aan, omdat je ze zo gelooft en beleeft, maar ik vind toch dat er steeds ruimte mag zijn voor twijfel, omdat ik mens ben. “Niets is zeker en zelfs dat niet” klinkt de uitspraak van Multatuli en zo is het maar net, twijfel hoeft niet erg te zijn.

De waarheid is soms hard, maar ik zoek dan toch daarachter een waarheid die de scherpe kantjes er vanaf haalt, zodat uiteindelijk de waarheid een draaglijke zal zijn, die zich ten goede zal keren. En boven dit alles gaat het besef dat ik allemaal niet hoef te weten hoe het zit, omdat ik daarvoor in mijn bevattingsvermogen gewoonweg tekort schiet.

De harde waarheid kan beklemmen, maar staat de waarheid wel altijd vast? Geef mij dan de ruimte voor twijfel.

De energie en motivatie van toen kan ik moeilijk in mijn geheugen terughalen, zoveel jaren terug, het lijkt bijna van een vorig leven. Wat doet de tijd met een mensenleven? Je zult worden wie je bent, zei een man wijs tegen mij, dus volgt de vraag na een aantal jaren: wie ben je dan? Natuurlijk heb ik de woorden van bovengenoemde kreet nooit geloofd, dat deed niemand van ons, maar het zette toch de toon van een sfeer “niet zeuren maar doen,” een onbezonnen houding die je liet doorzetten. Toch kan ik nu een gevoel van onbenulligheid niet onderdrukken als ik de titel van deze column lees en denk tegelijkertijd: “dan maar een watje.

Pijn is niet fijn, bloed moet niet, jeuk is niet leuk, de wachtmeester zal met enig misprijzen van deze woorden kennis nemen. De echte bikkels redden het immers in de maatschappij en die zijn er genoeg; van die mensen die doorgaan, wat er ook gebeurd. Je zult echter je zwakke plekken moeten leren ontdekken, de achilleshiel die je nekt wanneer niet onderkend. Bovendien, waar voor de één kracht lijkt te liggen, kan de ander weer zwakheid ervaren, bijvoorbeeld niet op kunnen geven waar een verloren en destructieve strijd wordt geleverd. Pijn, bloed en jeuk, we komen er niet onderuit in het leven, maar ik kan er niet meer om lachen, daar ben ik nu wel achter.

“Je zult worden wie je bent,” het heeft geen zin je af te vragen “wie dan wel?” Als je toch wordt wie je bent, merk je vanzelf wel waar je uitkomt, dus maak je geen zorgen en vindt vrede met het resultaat, dan ben je een gelukkig mens.

Ik dacht terug aan mijn jonge jaren op de kunstacademie, toen ik veel filosofeerde over wat kunst eigenlijk inhield. Ik veronderstelde dat het iets hogers moest zijn, rakend aan spirituele, eeuwige waarden, een geheim bewarend dat, eenmaal gekend, mijn leven op een hoger plan zou brengen. Het leverde me eigenlijk alleen maar verwarring op en toen dat achter de rug was het besef dat kunst is als het leven zelf, mooi, interessant, belachelijk, irritant, prachtig, verdrietig, blij, idioot, heel gewoon, bijzonder, banaal, verheven en vul zo het oneindige rijtje maar aan.

Er is heel wat gezegd en geschreven over kunst, maar ik ben opgehouden daarover na te denken, aangezien ik het als nogal zinloos ervaar. Het hierboven beschreven kunstwerk zou net zo goed als kermisatractie door kunnen gaan, dus wat is kunst nu eigenlijk? De kunstenaar wilde kennelijk een blikvanger zijn waarover gesproken wordt en dat is hem gelukt. Doe maar gek, anders haal je de publiciteit niet.

Ik houd het maar bij de simpele wijsheid die ik eens ergens gegraveerd zag staan: de echte kunstenaar is de levenskunstenaar.

Eigenwijsheid wordt, behalve dan zo’n eigenwijs poesje, doorgaans pas achteraf gewaardeerd. In het geval van Columbus bijvoorbeeld. Iedereen beweerde, dat hij met schip en al over het randje van de aarde, zo de afgrond in zou kieperen, maar hij hield voet bij stuk. Dus werd Amerika ontdekt en Columbus met ei en al een icoon der geschiedenis.

Ik geloof, dat ik een beetje eigenwijs ben. Dat begon al, toen mijn ouders mij verzekerden dat het ijs te dun was om er op te staan. Ik herinner mij nog zowel een nat pak, als een pak voor mijn broek. Veel meer heeft mijn eigenwijsheid mij tot dusver eigenlijk niet opgeleverd, maar je weet maar nooit, wellicht valt er nog iets te ontdekken. Nu geloof ik, dat een mens door de jaren heen wel wijzer wordt, dus dat mag ongetwijfeld ook voor mij gelden, toch is het moeilijk om, als je werkelijk een andere mening hebt, die los te laten. Bovendien, als jij zegt dat ik eigenwijs ben, is dat dan niet eigenwijs?

Of een mens bij het klimmen der jaren echt zoveel wijzer wordt, valt te bezien, maar hij leert zijn eigenwijsheid te beteugelen, denkend aan dat pak voor je natte broek. Vaak kletst het leven je voor je broek als je al te eigenwijs bent, dus de wijsheid die dat oplevert, doet zich voor als voorzichtigheid.

“Gij zult de meerderheid in het kwaad niet volgen,” dat is eigenwijs! Als iedereen het doet, zal het wel goed zijn en de tegenstander zal al gauw als eigenwijs bestempeld worden. Dan is het moeilijk je poot stijf te houden. De klokkenluider krijgt vaak de kous op de kop en pas als alles weer in goede banen is geleid krijgt hij eindelijk de waardering die hem toekomt.

Wees niet al te eigenwijs, maar vindt je eigen wijs.

Levenszin omvat eigenlijk zowel de zin van, als zin hebben in – het leven, begrippen die de mensheid al van oudsher bezig houden. De vraag “wat is de zin van het leven,” wordt volgens mij voor een belangrijk deel beantwoord met “zin hebben in het leven,” want als de levenslust je in het bloed kriebelt en je geniet met volle teugen, zal de vraag wat de zin van het leven is je retorisch voorkomen. Maar tijdens momenten van bezinning en die komen meestal met het verstrijken van de jaren, vraagt men zich wel eens af: “wat is de zin” en in mijn en misschien ook in  jouw geval: “heb ik wel altijd zin?”

“Als je geen zin hebt, moet je zin maken,” klinkt de ferme uitspraak, veelal van doorzetters of  mensen die dat graag willen lijken. Ik moet echter zeggen dat dit zin maken mij niet altijd zo best afgaat. Iemand zei eens: “Ik ben niet lui, ik heb alleen gebrek aan motivatie” en is dat niet het toverwoord: motivatie. Levenszin geeft motivatie en energie en beantwoordt de vraag wat de zin van het leven is niet in woorden, maar in daden. Hoe nu levenszin te vinden, is een wat lastige vraag. Ik denk, dat de aard van een persoon veel uitmaakt. Waar de één het hoofd laat hangen, gaat de ander er weer met dubbele energie tegenaan. Toch denk ik dat er veel levenszin is te putten uit prettige sociale factoren, aangename bezigheden, geneugten des levens, het stellen van haalbare doelen, maar vast ook in religie en spiritualiteit.

Levenszin, wat is de zin en zin hebben in, we zullen het allemaal voor onszelf maar toch ook met elkaar moeten vinden. Zo, en dan heb ik nu zin -in een kop koffie.

Soms is het gewoon fijn om eens lekker uit je nek te kletsen. Zoiets kun je niet bij iedereen doen, maar meestal bij mensen die je wat beter kent. Ik kom graag en met regelmaat in mijn stamkroeg, de plek waar bij uitstek van tijd tot tijd gezwetst mag worden; ik stel echter: “Zwets, maar wel met mate.”

Het heerlijk zwammen kent zijn grenzen, hebben de jaren mij laten weten. Vroeger niet. In mijn jonge jaren kon ik er geen genoeg van krijgen en de meesten deden er vrolijk aan mee. Zo deed de verdenking dat mijn kostvrouw niet meer van me hield, omdat ze geen ballen meer in mijn soep deed het altijd goed bij de meeste meisjes. Maar er is inmiddels wat modder door de goot gegaan en die nonchalante houding van “het is allemaal maar een lolletje,” heb ik toch los moeten laten. Ik denk dat het slappe geouwehoer nu meer is overgegaan in ironie, desondanks; ik zwets, maar wel met mate.

Ik geloof dat slap ouwehoeren een functie heeft. Het is in wezen geen nutteloos verschijnsel. Dat milde gezwam werkt in zekere zin ontspannend en zegt je je toch maar niet al te druk te maken over de dagelijkse beslommeringen. Maar het is als gebak, lekker en luchtig echter, krijg je er teveel van dan dreigt men misselijk te worden, vandaar: met mate.

Vroeger had ik een collega die me vertelde dat hij mumzels zag. Ze zaten onder viaducten en hadden allerlei kleuren, ik moest maar eens opletten. Inderdaad ik zag ze ook. Ze waren erg roekeloos en sprongen soms zomaar voor je auto. Die blauwe mumzels met rode ogen kon je niet serieus nemen, die kletsen alleen maar ongelofelijk uit hun nek.

Ik zie tegenwoordig bijna geen mumzels meer. Er zit nog een nest onder de Molenbrug. Die jonge mumzels dartelen en springen vrolijk rond, maar er zit zo’n grijze baardmumzel bij die zijn lach achter de snorharen heeft verstopt. Maar chagerijnig is hij toch niet, als hij zijn baard heeft geknipt kun je nog een lach op zijn lippen zien verschijnen. Zijn roekeloosheid is echter verdwenen; hij springt niet meer zomaar voor je auto.